দুটা পৃথক সামৰিক শক্তিৰ কাহিনী কোৱা নিখুঁত আঘাত: অপাৰেচন সিন্দূৰে কি উন্মোচন কৰিলে?

দুটা পৃথক সামৰিক শক্তিৰ কাহিনী কোৱা নিখুঁত আঘাত: অপাৰেচন সিন্দূৰে কি উন্মোচন কৰিলে

তেইশ মিনিট, ছেটেলাইট প্ৰমাণ আৰু ইয়াৰ অৰ্থ-

২০২৫ চনৰ ৭ মে’ৰ নিশা ভাৰতীয় বায়ুসেনাই মাত্ৰ ২৩ মিনিটৰ ভিতৰত পাকিস্তান আৰু পাকিস্তান অধিকৃত কাশ্মীৰৰ নটা লক্ষ্যস্থলত নিখুঁত আঘাত হানে। এই অভিযানত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল ছেটেলাইট-নিয়ন্ত্ৰিত অস্ত্ৰ, নিখুঁত মাৰণাস্ত্ৰ আৰু লইটাৰিং ড্ৰোন। ভাৰতীয় বায়ুসেনাই পাকিস্তানৰ চীন-নির্মিত এয়াৰ ডিফেন্স ব্যৱস্থাক ফাঁকি দি আৰু জেম কৰি সফলভাৱে অভিযান সম্পন্ন কৰে। ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰত মেক্সাৰ, কাৱাস্পেচ আৰু মিজাৰভিশ্যনৰ ছেটেলাইট ছবিয়ে এই আঘাতৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰে। জেকবাবাদৰ শাহবাজ এয়াৰ বেছত ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হেংগাৰ, চৰগোধা, ৰহিম ইয়ার খান আৰু নুৰ খানত ৰানৱেৰ গহ্বৰ, লগতে পাছৰুৰ, চুনিয়ান আৰু আৰিফৱালাত ক্ষতিগ্ৰস্ত ৰাডাৰে এই আঘাতৰ নিখুঁততা স্পষ্ট কৰে।

এই ছেটেলাইট ছবিসমূহৰ গুৰুত্ব কেৱল ধ্বংসত নহয়, জবাবদিহিতাত। প্ৰতিটো লক্ষ্য, প্ৰতিটো বিস্ফোৰণ আৰু প্ৰতিটো ক্ষতি বিশ্বই নিজে যাচাই কৰিব পাৰে। ভাৰত কেৱল আক্ৰমণ কৰা নাছিল, নিজৰ অভিযানৰ প্ৰমাণো দাঙি ধৰিছিল। আনহাতে পাকিস্তানে ড্ৰোন আৰু গোলাবৰ্ষণৰ জৰিয়তে জম্মুৰ শম্ভু মন্দিৰ, পুঞ্চৰ গুৰদ্বাৰা আৰু খ্ৰীষ্টান কনভেণ্ট আদি ধৰ্মীয় স্থান লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰে। পুঞ্চ, ৰাজৌৰি, কুপৱাৰা, উৰি আৰু আখনুৰ অঞ্চলত পাকিস্তানৰ গোলাবৰ্ষণত বহু অসামৰিক লোক নিহত হয় আৰু ঘৰ-বাৰী ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এই আঘাতসমূহত কোনো স্পষ্ট লক্ষ্য বা যাচাইযোগ্য তথ্য নাছিল। ইয়াতেই নিখুঁত প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰ যুদ্ধ আৰু অন্ধাধুন্ধ গোলাবৰ্ষণৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্য স্পষ্ট হয়।

গোয়েন্দা সমন্বয় বনাম দূৰপাল্লাৰ গোলাবৰ্ষণ: প্ৰযুক্তিগত ব্যৱধান-

অপাৰেচন সিন্দূৰৰ আগতে ভাৰতীয় সংস্থাসমূহে এক সংহত গোয়েন্দা ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলে। নেশ্যনেল টেকনিকেল ৰিচাৰ্চ অৰ্গেনাইজেশ্যন (NTRO)-এ বাণিজ্যিক ছেটেলাইট আৰু ভাৰতীয় ড্ৰোন ব্যৱহাৰ কৰি লক্ষ্যস্থলৰ গতিবিধি নিৰীক্ষণ কৰে। ইণ্টেলিজেন্স ব্যুৰ’ই অভ্যন্তৰীণ নেটৱৰ্ক আৰু চলাচল অনুসৰণ কৰে। NTRO-এ পাহালগাম আক্ৰমণকাৰীৰ সৈতে জড়িত গোপন যোগাযোগ আটক কৰে। মিলিটাৰী ইণ্টেলিজেন্স আৰু ডিফেন্স ইণ্টেলিজেন্স এজেন্সিয়ে লক্ষ্যৰ উপযোগিতা বিশ্লেষণ কৰে।

ৰ’, NTRO, DIA আৰু IB-ৰ তথ্যসমূহ নেশ্যনেল ছিকিউৰিটি কাউন্সিলৰ অধীনস্থ এক সংহত ব্যৱস্থাত সংগঠিত কৰা হৈছিল। বাস্তৱ-সময়ৰ ড্ৰোন ফুটেজ আৰু ভূ-তথ্য সেনা আৰু বায়ুসেনাৰ কমাণ্ডাৰসকলৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা হৈছিল। NSA Ajit Doval-এ প্ৰধানমন্ত্ৰী, CDS, ৰ’ আৰু সামৰিক মুৰব্বীসকলৰ সৈতে কৌশলগত বৈঠকত নেতৃত্ব দিছিল বুলি কোৱা হয়। অৰ্থাৎ ভাৰতীয় আঘাতসমূহ Signals Intelligence, Image Intelligence, Drone Surveillance আৰু Communication Interception-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা এক আধুনিক প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰ অভিযান আছিল।

আনহাতে পাকিস্তানে মৰ্টাৰ আৰু ভাৰী গোলাবৰ্ষণৰ জৰিয়তে অসামৰিক অঞ্চলত আক্ৰমণ চলাই ১৬ জন লোকক হত্যা কৰে, যাৰ ভিতৰত মহিলা আৰু শিশুও আছিল। ভাৰতৰ ২৩ মিনিটৰ নিখুঁত অভিযান জবাবদিহিতা সৃষ্টি কৰিলে, কিন্তু পাকিস্তানৰ দীঘলীয়া গোলাবৰ্ষণে মাত্ৰ অসামৰিক হতাহতি আৰু সমালোচনা জন্ম দিলে।

স্বদেশী নিখুঁততা বনাম আমদানিনিৰ্ভৰ ব্যৱস্থা-

অপাৰেচন সিন্দূৰে ভাৰতৰ স্বদেশী ৰক্ষা উৎপাদন ক্ষমতাও প্ৰকাশ কৰিলে। BrahMos ক্ষেপণাস্ত্ৰ, Akash এয়াৰ ডিফেন্স চিষ্টেম আৰু স্কাইষ্ট্ৰাইকাৰ ড্ৰোন এই অভিযানত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

স্কাইষ্ট্ৰাইকাৰ ড্ৰোনটো Alpha Design Technologies আৰু Adani Group-এ Elbit Systems-ৰ সহযোগত বিকশিত কৰিছিল। ই ৫-১০ কেজি ওজনৰ ৱাৰহেড ১০০ কিলোমিটাৰ দূৰত বহন কৰিব পাৰে। ছ’লাৰ ইণ্ডাষ্ট্ৰিজে নিৰ্মাণ কৰা নাগাস্ত্ৰ-১ ড্ৰোনেও এই অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰে। জনেট টেকন’লজিজে নিৰ্মাণ কৰা JM-1 আছিল প্ৰথম সম্পূৰ্ণ স্বদেশী ভাৰতীয় কামিকাজে ড্ৰোন যি পাকিস্তানত আঘাত হানে।

এই সফল ব্যৱহাৰে এক প্ৰযুক্তিগত চক্ৰ সৃষ্টি কৰে — সফল অস্ত্ৰৰ ওপৰত অধিক বিনিয়োগ হয়, অধিক গৱেষণা হয় আৰু উন্নত অস্ত্ৰ ব্যৱস্থা বিকাশ পায়।

পাকিস্তানৰ ক্ষেত্ৰত অৱস্থা বেলেগ। JF-17 Thunder, F-16 Fighting Falcon আৰু Saab 2000 Erieye আদি আমদানিকৃত সামৰিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পাকিস্তানে নিজৰ ক্ষতি সহজে পূৰণ কৰিব নোৱাৰে। ভাৰত নিজৰ অস্ত্ৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব পাৰে, কিন্তু পাকিস্তানক বিদেশী অনুমতি আৰু যোগান ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়।

ভুল তথ্যৰ বিৰুদ্ধে অস্ত্ৰ হিচাপে ছেটেলাইট ছবি-

পাকিস্তানে অভিযোগ কৰে যে ভাৰতীয় আঘাতত অসামৰিক লোক আৰু মছজিদ লক্ষ্যবস্তু হৈছিল। কিন্তু মেক্সাৰ, কাৱাস্পেচ আৰু মিজাৰভিশ্যনৰ ছেটেলাইট ছবিয়ে লক্ষ্যস্থল আৰু ক্ষতিৰ স্পষ্ট প্ৰমাণ দেখুৱায়। বহাৱলপুৰত সন্ত্রাসবাদী কাৰ্যকলাপ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ ছবিও প্ৰকাশ পায়।

এই ঘটনাই নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছে, য’ত বাণিজ্যিক ছেটেলাইটে ভুল তথ্যৰ আয়ু কমাই দিছে। এতিয়া যিকোনো দাবী কেইঘণ্টা বা কেইদিনৰ ভিতৰত বিশ্বই যাচাই কৰিব পাৰে। প্ৰযুক্তিয়ে প্ৰচাৰযুদ্ধৰ ওপৰত স্বচ্ছতাৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিছে।

প্ৰযুক্তিৰ আগত পাৰমাণৱিক ভয় কেনেকৈ দুৰ্বল হয়-

পাকিস্তানৰ পৰম্পৰাগত কৌশল আছিল পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰৰ ভয় দেখুৱাই ভাৰতীয় প্ৰতিক্ৰিয়া ৰোধ কৰা। অপাৰেচন সিন্দূৰে এই ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। ভাৰতীয় বাহিনীয়ে পাকিস্তানৰ সামৰিক ঘাটি বা অসামৰিক অঞ্চল নহয়, কেৱল সন্ত্রাসবাদী ঘাটি লক্ষ্য কৰি নিখুঁত আঘাত হানে।

ইয়াৰ দ্বাৰা ভাৰত দেখুৱালে যে সীমিত আৰু সুনিৰ্দিষ্ট সামৰিক অভিযান পাৰমাণৱিক যুদ্ধৰ সীমা অতিক্ৰম নকৰাকৈও চলাব পাৰি। পাকিস্তানৰ বাবে পূৰ্ণ যুদ্ধ বা অসামৰিক লক্ষ্যত প্ৰতিক্ৰিয়া — এই দুটা বিকল্প ৰৈ যায়। পাকিস্তানে দ্বিতীয় পথ বাচি লয়, যাৰ ফলত তাৰ পাৰমাণৱিক প্ৰতিহত ক্ষমতাৰ বিশ্বাসযোগ্যতা কমি যায়।

ড্ৰোন যুদ্ধ আৰু ইয়াৰ উন্মোচন-

অপাৰেচন সিন্দূৰ ১৯৭১ চনৰ যুদ্ধৰ পিছত ভাৰতৰ আটাইতকৈ বৃহৎ সামৰিক অভিযান হিচাপে পৰিগণিত হয়। এইটো আছিল দুটা পাৰমাণৱিক শক্তিধৰ দেশৰ মাজত প্ৰথম বৃহৎ ড্ৰোন যুদ্ধ।

ভাৰতীয় ড্ৰোনসমূহ নিখুঁত লক্ষ্য চিনাক্ত আৰু ধ্বংসৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাকিস্তানে বহু সংখ্যক UAV ব্যৱহাৰ কৰি ভাৰতীয় এয়াৰ ডিফেন্স ব্যৱস্থাক চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। ভাৰতীয় স্তৰভিত্তিক এয়াৰ ডিফেন্সে অধিকাংশ ড্ৰোন সফলভাৱে ভূপাতিত কৰে।

এই ঘটনাই দেখুৱাই দিলে যে ভবিষ্যতৰ যুদ্ধত নিখুঁত লইটাৰিং মিউনিছন, স্বদেশী ড্ৰোন নেটৱৰ্ক আৰু সমন্বিত এয়াৰ ডিফেন্স ব্যৱস্থাই কৌশলগত সুবিধা দিব।

চূড়ান্ত অসমতা: প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে জবাবদিহিতা-

অপাৰেচন সিন্দূৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিক্ষা হ’ল প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰ জবাবদিহিতা। ভাৰত নিজৰ প্ৰতিটো আঘাত, লক্ষ্য আৰু ধ্বংসৰ প্ৰমাণ বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰিব পাৰিছিল। পাকিস্তানৰ অসামৰিক লক্ষ্যত কৰা অন্ধাধুন্ধ গোলাবৰ্ষণো একেই ছেটেলাইটে বিশ্বক দেখুৱাই দিলে।

এই সংঘাতে প্ৰমাণ কৰিলে যে আধুনিক যুদ্ধ কেৱল অস্ত্ৰ বা সেনাৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। ইয়াৰ মূল শক্তি হৈছে নিখুঁততা, সমন্বিত গোয়েন্দা ব্যৱস্থা, স্বদেশী প্ৰযুক্তি, বাস্তৱ-সময়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু স্বচ্ছতা।

অপাৰেচন সিন্দূৰ মাত্ৰ এক সামৰিক অভিযান নাছিল। ই আছিল ছেটেলাইট ছবি, ড্ৰোন আৰু স্বদেশী নিখুঁত অস্ত্ৰ ব্যৱস্থাৰ যুগত জবাবদিহিতা আৰু প্ৰযুক্তিগত সামৰিক শক্তিৰ এক বাস্তৱ।

दुई फरक सैनिक शक्तिको कथा भन : अपरेशन सिन्दूरले के उजागर गर्‍यो

तेइस मिनेट, स्याटेलाइट प्रमाण र यसको अर्थ

२०२५ मे ७ को रात भारतीय वायुसेनाले केवल २३ मिनेटभित्र पाकिस्तान र पाकिस्तान अधिकृत कश्मीरका नौवटा लक्ष्यस्थलमा सटीक प्रहार गर्‍यो। यस अभियानमा स्याटेलाइट-निर्देशित हतियार, सटीक मारक क्षेप्यास्त्र र लइटरिङ ड्रोन प्रयोग गरिएको थियो। भारतीय वायुसेनाले पाकिस्तानको चिनियाँ निर्मित एयर डिफेन्स प्रणालीलाई छल्दै र जाम गर्दै सफलतापूर्वक अभियान सम्पन्न गर्‍यो। ४८ घण्टाभित्र Maxar, KawaSpace र MizarVision का स्याटेलाइट तस्बिरहरूले यी प्रहारहरूको प्रमाण प्रस्तुत गरे। जैकोबाबादको शाहबाज एयर बेसमा ध्वस्त ह्याङ्गर, सरगोधा, रहीम यार खान र नूर खानमा रनवेमा बनेका खाल्डाहरू, साथै पासरुर, चुनियाँ र आरिफवालामा क्षतिग्रस्त राडारहरूले यी प्रहारहरूको सटीकता स्पष्ट पारे।

यी स्याटेलाइट तस्बिरहरूको महत्व केवल विनाशमा होइन, जवाफदेहितामा पनि थियो। प्रत्येक लक्ष्य, प्रत्येक विस्फोट र प्रत्येक क्षतिलाई विश्वले आफैं प्रमाणित गर्न सक्थ्यो। भारतले केवल आक्रमण मात्र गरेन, आफ्नो अभियानको प्रमाण पनि प्रस्तुत गर्‍यो। अर्कोतर्फ पाकिस्तानले ड्रोन र गोलाबारीमार्फत जम्मुको शम्भु मन्दिर, पुन्छको गुरुद्वारा र ख्रीष्टियन कन्भेन्टजस्ता धार्मिक स्थलहरूलाई लक्ष्य बनाएर आक्रमण गर्‍यो। पुन्छ, राजौरी, कुपवाडा, उरी र अखनूर क्षेत्रमा पाकिस्तानको गोलाबारीबाट धेरै सर्वसाधारण नागरिक मारिए र घरहरू क्षतिग्रस्त भए। यी आक्रमणहरूमा कुनै स्पष्ट लक्ष्य वा प्रमाणित तथ्य थिएनन्। यहीँ सटीक प्रविधिनिर्भर युद्ध र अन्धाधुन्ध गोलाबारीबीचको मुख्य अन्तर स्पष्ट हुन्छ।

गुप्तचर समन्वय बनाम दूरगामी गोलाबारी: प्राविधिक अन्तर

अपरेशन सिन्दूरअघि भारतीय निकायहरूले एकीकृत गुप्तचर प्रणाली निर्माण गरेका थिए। National Technical Research Organisation (NTRO) ले व्यावसायिक स्याटेलाइट र भारतीय ड्रोन प्रयोग गरेर लक्ष्यहरूको गतिविधि निगरानी गर्‍यो। Intelligence Bureau (IB) ले आन्तरिक सञ्जाल र आवागमनको निगरानी गर्‍यो। NTRO ले पहलगाम आक्रमणकारीसँग सम्बन्धित गोप्य सञ्चार अवरोध गरेको थियो। Military Intelligence र Defence Intelligence Agency (DIA) ले लक्ष्यहरूको उपयोगिता विश्लेषण गरे।

RAW, NTRO, DIA र IB का सूचनाहरू National Security Council अन्तर्गतको एकीकृत प्रणालीमा समन्वय गरिएको थियो। वास्तविक समयको ड्रोन फुटेज र भू-तथ्य सेना तथा वायुसेनाका कमाण्डरहरूसँग साझा गरिएको थियो। NSA Ajit Doval ले प्रधानमन्त्री, CDS, RAW तथा सैनिक प्रमुखहरूसँग रणनीतिक बैठकको नेतृत्व गरेको बताइन्छ। अर्थात् भारतीय प्रहारहरू Signals Intelligence, Image Intelligence, Drone Surveillance र Communication Interception मा आधारित आधुनिक प्रविधिनिर्भर अभियान थिए।

अर्कोतर्फ पाकिस्तानले मोर्टार र भारी गोलाबारीमार्फत सर्वसाधारण क्षेत्रहरूमा आक्रमण गर्दै १६ जनाको ज्यान लियो, जसमा महिला र बालबालिका पनि थिए। भारतको २३ मिनेटको सटीक अभियानले जवाफदेहिता सिर्जना गर्‍यो, तर पाकिस्तानको लामो गोलाबारीले केवल नागरिक क्षति र आलोचना जन्मायो।

स्वदेशी सटीकता बनाम आयात-निर्भर प्रणाली

अपरेशन सिन्दूरले भारतको स्वदेशी रक्षा उत्पादन क्षमतासमेत उजागर गर्‍यो। BrahMos क्षेप्यास्त्र, Akash एयर डिफेन्स सिस्टम र SkyStriker ड्रोन यस अभियानमा प्रयोग गरिएका थिए।

SkyStriker ड्रोनलाई Alpha Design Technologies र Adani Group ले Elbit Systems सँगको सहकार्यमा विकास गरेका थिए। यसले ५–१० किलोग्राम वारहेड १०० किलोमिटरसम्म बोक्न सक्छ। Solar Industries ले निर्माण गरेको Nagastra-1 ड्रोनले पनि अभियानमा भाग लियो। Zanet Technologies द्वारा निर्मित JM-1 पाकिस्तानमा प्रहार गर्ने पहिलो पूर्ण स्वदेशी भारतीय कामिकाजे ड्रोन बन्यो।

यी सफल प्रयोगहरूले एउटा प्राविधिक चक्र सिर्जना गर्छन् — सफल हतियारहरूमा थप लगानी हुन्छ, थप अनुसन्धान हुन्छ र अझ उन्नत हतियार प्रणाली विकास हुन्छन्।

पाकिस्तानको अवस्था भने फरक छ। JF-17 Thunder, F-16 Fighting Falcon र Saab 2000 Erieye जस्ता आयातित सैनिक प्रणालीमा निर्भर पाकिस्तानले आफ्ना क्षतिहरू सजिलै पूर्ति गर्न सक्दैन। भारतले आफ्ना हतियार पुनः निर्माण गर्न सक्छ, तर पाकिस्तान विदेशी अनुमति र आपूर्ति प्रणालीमा निर्भर रहन बाध्य हुन्छ।

गलत सूचनाविरुद्ध हतियारका रूपमा स्याटेलाइट तस्बिर

पाकिस्तानले भारतीय प्रहारबाट सर्वसाधारण र मस्जिदहरूलाई लक्ष्य बनाइएको आरोप लगायो। तर Maxar, KawaSpace र MizarVision का स्याटेलाइट तस्बिरहरूले लक्ष्य र क्षतिको स्पष्ट प्रमाण प्रस्तुत गरे। बहावलपुरमा आतंकवादी गतिविधि र सामग्री ओसारपसारका तस्बिरहरू पनि सार्वजनिक भए।

यस घटनाले नयाँ युगको सुरुवात गरेको छ, जहाँ व्यावसायिक स्याटेलाइटहरूले गलत सूचनाको आयु छोट्याइदिएका छन्। अब कुनै पनि दाबीलाई विश्वले केही घण्टा वा दिनमै प्रमाणित गर्न सक्छ। प्रविधिले प्रचारयुद्धभन्दा पारदर्शिताको शक्ति बढाएको छ।

प्रविधिको अगाडि परमाणु त्रास कसरी कमजोर हुन्छ

पाकिस्तानको परम्परागत रणनीति परमाणु हतियारको त्रास देखाएर भारतीय प्रतिक्रियालाई रोक्नु थियो। अपरेशन सिन्दूरले यस धारणालाई चुनौती दियो। भारतीय सेनाले पाकिस्तानका सैनिक अड्डा वा सर्वसाधारण क्षेत्र होइन, केवल आतंकवादी अड्डाहरूलाई सटीक रूपमा लक्ष्य बनायो।

यसबाट भारतले देखायो कि सीमित र निश्चित सैनिक अभियान परमाणु युद्धको सीमा ननाघीकन पनि सञ्चालन गर्न सकिन्छ। पाकिस्तानका लागि पूर्ण युद्ध वा सर्वसाधारण लक्ष्यमा प्रतिक्रिया — यी दुई विकल्प बाँकी रहे। पाकिस्तानले दोस्रो बाटो रोज्यो, जसले उसको परमाणु प्रतिरोध क्षमताको विश्वसनीयता घटायो।

ड्रोन युद्ध र यसको खुलासा

अपरेशन सिन्दूर १९७१ को युद्धपछि भारतको सबैभन्दा ठूलो सैनिक अभियान मानिएको छ। यो दुई परमाणु शक्ति सम्पन्न देशबीचको पहिलो ठूलो ड्रोन युद्ध थियो।

भारतीय ड्रोनहरू सटीक लक्ष्य पहिचान र विनाशका लागि प्रयोग गरिएका थिए। पाकिस्तानले ठूलो संख्यामा UAV प्रयोग गरी भारतीय एयर डिफेन्स प्रणालीलाई दबाबमा पार्ने प्रयास गर्‍यो। भारतीय तहगत एयर डिफेन्सले अधिकांश ड्रोन सफलतापूर्वक खसाल्यो।

यस घटनाले देखायो कि भविष्यका युद्धहरूमा सटीक लइटरिङ म्युनिशन, स्वदेशी ड्रोन नेटवर्क र समन्वित एयर डिफेन्स प्रणालीले रणनीतिक लाभ दिनेछन्।

अन्तिम असमानता: प्रविधिमार्फत जवाफदेहिता

अपरेशन सिन्दूरको सबैभन्दा ठूलो शिक्षा प्रविधिनिर्भर जवाफदेहिता हो। भारतले आफ्ना प्रत्येक प्रहार, लक्ष्य र विनाशको प्रमाण विश्वसामु प्रस्तुत गर्न सक्यो। पाकिस्तानले सर्वसाधारण लक्ष्यमा गरेको अन्धाधुन्ध गोलाबारीलाई पनि यही स्याटेलाइटहरूले विश्वसामु देखाइदिए।

यस संघर्षले प्रमाणित गर्‍यो कि आधुनिक युद्ध केवल हतियार वा सैनिक सङ्ख्यामा आधारित हुँदैन। यसको मुख्य शक्ति सटीकता, समन्वित गुप्तचर प्रणाली, स्वदेशी प्रविधि, वास्तविक समयको निर्णय क्षमता र पारदर्शितामा निहित हुन्छ।

अपरेशन सिन्दूर केवल एक सैनिक अभियान थिएन। यो स्याटेलाइट तस्बिर, ड्रोन र स्वदेशी सटीक हतियार प्रणालीको युगमा जवाफदेहिता र प्रविधिमूलक सैनिक शक्तिको वास्तविक उदाहरण थियो।

Writer - Sudhanshu Kumar

 Subject Matter expert at Centre for Joint Warfare Studies,

Translated