ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘবাদ সলনি হৈছে নেকি?
ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘবাদে নিজৰ স্বৰূপ সলনি কৰি আছে নেকি?
সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ কমি গৈছে নেকি? এটা সময় আছিল যেতিয়া শ্ৰমিক সংঘসমূহে আহ্বান কৰা বন্ধে দেশজুৰি ব্যাপক প্ৰতিক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তাৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে দেখা গৈছিল। কিন্তু সাম্প্ৰতিক ঘটনাসমূহে বেলেগ ছবি দেখুৱাইছে। এই লেখাটোৱে ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘবাদৰ সলনি হোৱা স্বভাৱ আৰু ইয়াৰ পিছুত থকা কাৰণসমূহ আলোচনা কৰে।
ফেব্ৰুৱাৰী ১২ তাৰিখে কেন্দ্ৰীয় শ্ৰমিক সংঘসমূহৰ যৌথ মঞ্চই শ্ৰমিক-সংক্ৰান্ত দাবীসমূহৰ সমৰ্থনত “ভাৰত বন্ধ”ৰ আহ্বান জনাইছিল। সংঘৰ নেতাসকলে ইয়াক সংগঠিত শ্ৰমিক শক্তিৰ অব্যাহত প্ৰভাৱ দেখুৱাবলৈ দেশজুৰি সম্পূৰ্ণ বন্ধ বুলি দাবী কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যাপক অংশগ্ৰহণৰ কথাও কৈছিল। কিন্তু বাস্তৱত এই বন্ধয়ে দেখুৱাই দিলে যে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ কিমান হ্ৰাস পাইছে। বহু ৰাজ্যৰ পৰা অহা প্ৰতিবেদনত দেখা গ’ল যে অধিকাংশ চহৰত ব্যৱসায় স্বাভাৱিকভাৱে চলি আছিল, বহু ঠাইত ৰাজহুৱা পৰিবহণ চলিছিল আৰু উদ্যোগিক ক্ষেত্ৰত সীমিত বিঘ্নহে দেখা গৈছিল। কিছুমান ঠাইত য’ত শ্ৰমিক সংঘৰ ৰাজনৈতিক আৰু সংগঠনিক শক্তি এতিয়াও আছে, তাত বাদ দি বাকী ঠাইত বান্ধৰ প্ৰভাৱ ন্যূনতম আছিল। “ভাৰত বন্ধ” নামৰ শক্তিশালী শ্ল’গান আৰু মাটিত দেখা সীমিত প্ৰভাৱৰ মাজৰ এই ব্যৱধানেই দেখুৱাই দিলে যে এই ধৰ্মঘটে নিজৰ লক্ষ্য পূৰণ কৰিব পৰা নাছিল।
এই ফলাফলটোৱে এক গভীৰ সমস্যাৰ দিশে ইঙ্গিত কৰে। ভাৰতৰ শ্ৰম বজাৰ বহুদিন ধৰি অসংগঠিত কৰ্মসংস্থানে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আহিছে, আৰু এই ধাৰা আজিও অব্যাহত আছে। বিপুল সংখ্যক শ্ৰমিক অসংগঠিত ক্ষেত্ৰত কাম কৰে। বহুজন নিয়মিত বেতনভোগী নোহোৱাকৈ আত্মনিয়োজিত, যিয়ে পৰম্পৰাগত সংঘবদ্ধ শ্ৰমিক শ্ৰেণী কিমান সৰু হৈ পৰিছে তাক দেখুৱায়। পুৰণি শ্ৰমিক সংঘ মডেল ডাঙৰ কাৰখানা আৰু আনুষ্ঠানিক কৰ্মস্থলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছিল। আজি বহু শ্ৰমিক ডেলিভাৰী অংশীদাৰ, গিগ কৰ্মী, ফ্ৰীলান্সাৰ, সৰু ব্যৱসায়ী বা সূক্ষ্ম উদ্যোগপতি। তেওঁলোকৰ বাবে কেন্দ্ৰীয়ভাৱে সংগঠিত ধৰ্মঘট প্ৰায়ে তৎকালীন অৰ্থনৈতিক প্ৰয়োজনৰ সৈতে খাপ নাখায়।
ফেব্ৰুৱাৰী ১২ৰ বান্ধে এই অসংগতি স্পষ্ট কৰি তুলিছিল। কেৰালাত প্ৰায় সম্পূৰ্ণ বন্ধ আছিল যদিও জোৰ-জবৰদস্তিৰ অভিযোগ আৰু জনসমালোচনা উঠিছিল। পশ্চিম আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ কিছুমান অংশত প্ৰতিক্ৰিয়া অসম আছিল কেৱল কিছুমান কাৰখানাহে বন্ধ হৈছিল। আন বহু ঠাইত স্বেচ্ছামূলক অংশগ্ৰহণতকৈ আগতেই গ্ৰেপ্তাৰ, পথ বা ৰেল অৱৰোধৰ খবৰেই বেছি পোৱা গৈছিল। যেতিয়া কোনো আন্দোলনে নিজৰ শক্তি দেখুৱাবলৈ অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত অৱৰোধ আৰু প্ৰতীকী বিঘ্নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, তেতিয়া ই শ্ৰমিকসকলৰ প্ৰকৃত সমৰ্থনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন যেন লাগিব পাৰে।
সাধাৰণ নাগৰিকৰ বাবে এনে বান্ধ প্ৰায়ে ঐক্যবদ্ধতাৰ অনুভৱৰ সলনি অসুবিধা আৰু আৰ্থিক ক্ষতিৰ কাৰণ হয়। যাত্ৰীসকলে অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন হয়, সৰু ব্যৱসায়ীসকলে একদিনৰ আয় হেৰুৱায়, আৰু আৱশ্যকীয় সেৱা বিলম্বিত হয়। দৈনিক মজুৰীভোগী আৰু চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিকৰ বাবে বান্ধত অংশ ল’লে একদিনৰ বেতন হেৰুৱাব লাগে, কিন্তু তাৰ বিনিময়ত কোনো স্পষ্ট দীৰ্ঘম্যাদী লাভ নাথাকে। হাস্পতাল ভ্ৰমণ, পৰীক্ষা আৰু দৈনন্দিন জীৱন ব্যাহত হয়। এসময়ত শক্তিশালী গণতান্ত্ৰিক অস্ত্ৰ বুলি গণ্য কৰা বান্ধ এতিয়া প্ৰায়ে স্বাভাৱিক জীৱনত জোৰকৈ বিঘ্ন সৃষ্টিৰ এক উপায় হিচাপেই দেখা যায়।
শ্ৰমিক সংঘ আৰু সাধাৰণ জনতাৰ মাজত এই দূৰত্ব বাঢ়ি যোৱাৰ আঁৰত কেইবাটাও কাৰণ আছে। কৰ্মসংস্থাৰ ধৰণ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছে, কিন্তু সংঘসমূহৰ কৌশল সেই অনুপাতে সলনি হোৱা নাই। অসংগঠিত আৰু গিগ কৰ্মীসকল পৰম্পৰাগত সংঘ কাঠামোৰ সৈতে সহজে খাপ নাখায়। সংঘ নেতৃত্ব প্ৰায়ে পুৰণি খণ্ড আৰু ৰাজহুৱা উদ্যোগত কেন্দ্ৰীভূত, য’ত প্ৰভাৱ আছে যদিও প্ৰতিনিধিত্ব সীমিত। বহু ধৰ্মঘটৰ দাবী সংস্কাৰ বা ব্যক্তিগতকৰণৰ বিৰোধিতাত সীমাবদ্ধ থাকে, কিন্তু ব্যৱহাৰিক আৰু আৰ্থিকভাৱে বাস্তৱসম্ভৱ বিকল্প আগবঢ়োৱা নাযায়। ইয়াৰ ফলত সংঘসমূহে পৰিবৰ্তনৰ সৈতে গঠনমূলকভাৱে জড়িত হোৱাৰ সলনি কেৱল বিৰোধিতা কৰিছে বুলি ধাৰণা সৃষ্টি হয়। সংঘসমূহৰ ভিতৰৰ বিভাজনেও সামূহিক স্বৰ দুৰ্বল কৰে আৰু জনসম্মুখত বাৰ্তাক অস্পষ্ট কৰি তোলে। একে সময়তে আধুনিক কৰ্মসংস্থাৰ অনিশ্চয়তাই শ্ৰমিকসকলক দীঘলীয়া ধৰ্মঘটত অংশ ল’বলৈ অনুৎসাহিত কৰে।
শ্ৰমিক সংঘ এতিয়াও গুৰুত্বপূৰ্ণ। শ্ৰমিকসকলক ন্যায্য মজুৰী, সুৰক্ষিত কৰ্ম পৰিৱেশ আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন আছে বিশেষকৈ গিগ আৰু চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিকসকলৰ। কিন্তু কৰ্মৰ স্বভাৱ সলনি হোৱাৰ লগে লগে সংঘৰ কৌশলো সলনি হ’ব লাগিব। কেৱল বন্ধ আৰু ধৰ্মঘটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাৰ সলনি, সংঘসমূহে দক্ষতা বিকাশ, গিগ কৰ্মীসকলৰ বাবে সামাজিক সুৰক্ষা আৰু আজিৰ অৰ্থনীতিত উপযোগী ব্যৱহাৰিক সমাধানৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিব লাগিব।
ভাৰতে বিনিয়োগ বৃদ্ধি, উৎপাদন খণ্ড বিস্তাৰ আৰু সেৱা খণ্ড বিকাশৰ লক্ষ্য লৈ আগবাঢ়িছে। এই পৰ্যায়ত শ্ৰমিক কল্যাণ আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশ একেলগে চলিব লাগিব। শ্ৰমিক সংঘসমূহৰ সন্মুখত এতিয়া স্পষ্ট নিৰ্বাচন আছে সলনি হোৱা শ্ৰম বজাৰৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই প্ৰাসংগিক হৈ থাকিব নে পুৰণি পদ্ধতি আঁকোৱালি ধৰি আগবাঢ়িব, যিবোৰে হয়তো আগৰ দৰে ফল নিদিয়ে।
ইংৰাজী মূল - কমল মেদিছেট্টি,
হাৰিয়ানা
অনুবাদিত
Post a Comment